Hâkim ve Savcı Adaylığı Sınavı: 2802 Sayılı Kanun'a Göre Hâkim ve Savcı Yardımcılığı Şartları, Sınav, Mülakat ve Eğitim

"Hâkim savcı adaylığı sınavı" ifadesi hâlâ kullanılıyor, ama kanunun dili değişti. 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu'nda 7413 sayılı Kanunla yapılan değişikliklerden sonra mesleğe giriş hâkim ve savcı yardımcılığı adıyla yapılıyor; Adalet Bakanlığının son dönem ilanları da bu adı taşıyor. Sınavın mantığı aynı kaldı: ÖSYM'nin yaptığı yazılı yarışma sınavı, ardından mülakat. Değişen, mesleğe kabulden önceki yetişme dönemidir. Aşağıda şartları, sınavı, mülakatı, avukatlıktan geçişi ve üç yıllık yardımcılık dönemini Kanun ve resmî ilan metinlerine dayanarak anlatıyoruz. Kadro sayıları her dönem değiştiği için rakam vermiyoruz; güncel sayı Bakanlığın ilanında yer alır.

Adaylıktan yardımcılığa: ne değişti?

Eski düzende sınavı kazananlar hâkim ve savcı adayı olarak atanır, iki yıllık adaylık eğitiminden sonra mesleğe kabul edilirdi. Bugün 2802 sayılı Kanun'un 10. maddesi yardımcılık süresini üç yıl olarak düzenler ve bu süreyi üç döneme ayırır: Türkiye Adalet Akademisinde temel eğitim, mahkeme ve savcılıklarda görev dönemi ve yine Akademide son eğitim. Yardımcılar görev döneminde eğitici bir hâkim ya da savcının nezaretinde çalışır. Başvuru şartları, yazılı sınav ve mülakatın yapısı ise büyük ölçüde korunmuştur.

Üç tür alım yapılır ve her biri ayrı kontenjanla ilan edilir: adli yargı hâkim ve savcı yardımcılığı, avukatlık mesleğinden adli yargı hâkim ve savcı yardımcılığı ve idari yargı hâkim yardımcılığı. Alınacak yardımcı sayısını Türkiye Adalet Akademisinin görüşünü alarak Adalet Bakanlığı belirler.

Kimler başvurabilir? (2802 md. 8)

Kanun'un 8. maddesi ve Bakanlığın ilanları genel şartları şöyle sayar: Türk vatandaşı olmak; kamu haklarından yasaklı olmamak; askerlik bakımından uygun durumda bulunmak; görevi sürekli yapmaya engel bir sağlık durumu bulunmamak; Kanun'da sayılan suçlardan hükümlü ya da bu suçlar nedeniyle soruşturma veya kovuşturma altında olmamak; meslekle bağdaşmayan tutum ve davranışta bulunmamış olmak; yazılı sınav ve mülakatta başarılı olmak. Türe göre değişen şartlar şunlardır:

İdari yargıda hukuk fakültesi dışından alınacak adaylar, her dönem alınacak aday sayısının yüzde yirmisini geçemez. Yabancı bir hukuk fakültesinden mezun olanlar, Türkiye'deki programa göre eksik derslerini tamamlayıp başarı belgesi almış olmalıdır. Yaş sınırının nasıl hesaplandığını yaş sınırı ve askerlik şartı rehberinde anlattık.

HMGS ve İdari Yargı Ön Sınavı şartı

7188 sayılı Kanunla 8. maddeye eklenen şart, hukuk mesleklerine girişte bir ön eleme getirir. Bakanlığın 2024 ve 2025 ilanlarına göre:

• Hukuk fakültesine 24 Ekim 2019'dan sonra kayıt yaptırıp 31 Mart 2024'ten sonra mezun olanlar, Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavından (HMGS) en az 70 puan almış olmalıdır.
• Hukuk dışındaki bölümlerden aynı tarihlerle kayıt ve mezuniyet koşulunu taşıyanlar, idari yargıya başvurmak için İdari Yargı Ön Sınavından en az 70 puan almış olmalıdır.
• Bu tarihlerden önce kayıt yaptıranlar ya da mezun olanlar için şart aranmaz.

Mezuniyetin ve ön sınav puanının hangi tarihe kadar gerçekleşmiş olması gerektiği her ilanda ayrıca yazılır; başvurmadan önce bu tarihi kontrol edin.

Yazılı yarışma sınavı (ÖSYM)

Kanun'un 9/A maddesine göre yazılı sınavı Adalet Bakanlığıyla yapılan protokole göre ÖSYM yapar; başvurular da ÖSYM'nin sistemi üzerinden alınır. Sınav genel yetenek-genel kültür ile alan bilgisinden oluşur; genel kısmın ağırlığı 20, alan bilgisinin ağırlığı 80 puandır ve başarılı sayılmak için 100 üzerinden en az 70 puan gerekir. 2025 ilanındaki yapı şöyleydi:

• Ortak oturum (65 soru, 80 dakika): Genel yetenek ve genel kültür (Türkçe, matematik, Türk kültür ve medeniyetleri, Atatürk ilkeleri ve inkılap tarihi, temel yurttaşlık bilgisi) ile ortak alan bilgisi (anayasa hukuku, idare hukuku, idari yargılama usulü, hukuk yargılama usulü, medeni hukuk, milletlerarası hukuk ve milletlerarası özel hukuk).
• Adli Yargı ve Adli Yargı-Avukat testleri (35'er soru, 50 dakika): Borçlar, ceza, ceza yargılama usulü, ticaret, iş, icra ve iflas hukuku.
• İdari Yargı testi (35 soru, 50 dakika): Borçlar ve ceza hukukunun genel hükümleri, vergi hukuku, vergi usul hukuku, maliye-ekonomi, ticari işletme ve şirketler hukuku.

Ham puan doğru sayısından yanlışların dörtte biri düşülerek bulunur. Her alt test (beş genel yetenek-genel kültür, on iki alan konusu) ortalaması 50, standart sapması 10 olan standart puana çevrilir; genel kısmın beş alt testi 20 puanlık, alan bilgisinin on iki alt testi 80 puanlık ölçeğe taşınır ve ikisinin toplamı genel başarı puanını verir. Hiç işaretleme yapılmayan oturumdaki testlerden sıfır puan verilir. Sonuçlar ÖSYM'nin sonuç sisteminde açıklanır; 2024 ilanına göre sorulara itiraz için sınavdan itibaren üç iş günü, sonuçlara itiraz için on gün süre vardır. Birden fazla alım türüne başvurmak mümkündür; ilan her alan testi için ayrı oturum öngörür. Hukuk alanında doktora yapmış olanlar yazılı sınavdan muaftır ve yalnızca mülakata alınır, ancak yaş ve varsa avukatlık şartını yine taşımalıdır.

Mülakat (2802 md. 9/A)

Yazılı sınavda en az 70 alanlar arasından, en yüksek puandan başlayarak ilandaki kadro sayısının bir katı fazlası kadar aday mülakata çağrılır; son adayla eşit puanlılar da listeye girer. 70 barajını geçen aday sayısı bu sınırın altında kalırsa yalnızca barajı geçenler çağrılır.

Mülakat Kurulu, Adalet Bakanının görevlendireceği bakan yardımcısının başkanlığında; Teftiş Kurulu Başkanı, Ceza İşleri, Hukuk İşleri ve Personel genel müdürleri, Hâkimler ve Savcılar Kurulu Genel Sekreteri ile Türkiye Adalet Akademisi Danışma Kurulundan seçilen bir üyeden oluşur. Adaylar şu beş ölçütün her birinden 20 puan üzerinden değerlendirilir:

1. Muhakeme gücü,
2. Bir konuyu kavrayıp özetleme ve ifade yeteneği,
3. Genel görünüm, davranış ve tepkilerin mesleğe uygunluğu ile liyakat,
4. Yetenek ve kültür,
5. Bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklık.

Kurul üyelerinin verdiği puanların ortalaması en az 70 olan aday başarılı sayılır. Nihai sıralama, yazılı puanın yüzde 70'i ile mülakat puanının yüzde 30'unun toplamına göre yapılır; eşitlikte yazılı puanı yüksek olan, o da eşitse kurayla belirlenen aday öne geçer. Gerçeğe aykırı beyanda bulunduğu anlaşılan ya da süresinde göreve başlamayanların ataması iptal edilir. Mülakata hazırlık için kamuda sözlü sınav rehberine bakabilirsiniz.

Avukatlık mesleğinden yardımcılık

Avukatlar için ayrılan kontenjanın üç farkı vardır. Birincisi yaş sınırı 45'tir. İkincisi yazılı sınav tarihi itibarıyla fiilen en az üç yıl avukatlık yapmış olmak gerekir; ilana göre askerlikte geçen süreler bu süreye sayılmaz. Üçüncüsü bu adaylar ayrı bir oturumda Adli Yargı-Avukat testine girer ve kendi kontenjanları içinde sıralanır. Avukatlar baro kararı, hizmet belgesi ve askerlik durum belgesi gibi belgeleri ilanda belirtilen tarihlerde e-Devlet üzerinden Kariyer Kapısı'na yükler; şartları taşıyanların listesi Bakanlıkça ayrıca duyurulur. Atamada avukatlıkta geçen sürenin üçte ikisi derece hesabında değerlendirilir.

Üç yıllık yardımcılık ve Türkiye Adalet Akademisi

2802 sayılı Kanun'un 10. maddesi yetişme dönemini şöyle kurar:

1. Temel eğitim: Türkiye Adalet Akademisinde verilir. Yardımcılar, Bakanlıkça ihtiyaç ve tercihleri gözetilerek hâkimlik ya da savcılık için ayrılır. Eğitimin sonunda yazılı sınav yapılır; başarı sırasına göre Bakanlığın belirlediği ilk derece yargı yerleri arasından görev yeri seçilir.
2. Görev dönemi: Yardımcı, mahkeme ya da savcılıkta eğitici hâkim veya savcının nezaretinde çalışır. Her eğiticiye en fazla iki yardımcı verilebilir; yardımcılar bölge adliye mahkemelerinde, Yargıtay'da veya Danıştay'da da görevlendirilebilir. Bu dönemde Akademide iki ara eğitim yapılır ve her birinin sonunda yazılı sınav uygulanır.
3. Son eğitim ve sınavlar: Görev döneminden sonra Akademide son eğitim verilir; ardından yazılı ve sözlü sınav yapılır. Yazılı sınavlar nihai puanı, temel eğitim sınavının yüzde 10'u, ara sınavlar ortalamasının yüzde 30'u ve son yazılı sınavın yüzde 60'ı toplanarak bulunur.
4. Başarı: Yazılı nihai puanın yüzde 50'si, sözlü sınavın yüzde 25'i ve eğitim ile görev dönemlerindeki değerlendirme puanları ortalamasının yüzde 25'i toplamının en az 70 olması gerekir.
5. Mesleğe kabul: Yardımcılığı başarıyla tamamlayan ve engel hâli bulunmayanlar Hâkimler ve Savcılar Kurulu kararıyla mesleğe kabul edilir. Başarı sıralamasında ilk üçe girenler görev yerini listeden seçer, diğerlerinin görev yeri ad çekme yoluyla belirlenir.

Sınavların yanında süreklilik arz eden bir değerlendirme de vardır. Kanun'un 11. maddesine göre her yardımcı için 100 puan üzerinden değerlendirme formu düzenlenir: eğitim döneminde Akademinin daire başkanı, görev döneminde eğitici hâkim veya savcı; beceri, başarı, göreve bağlılık, ahlaki durum, iletişim becerisi ve stres yönetimi gibi ölçütlere bakar. 12. maddeye göre atanma niteliklerinden birini taşımadığı sonradan anlaşılan ya da kaybeden, davranışları, devamsızlığı veya bilgi ve iş yapma yetersizliği nedeniyle mesleğe uygun görülmeyen yardımcının yardımcılığına Bakanlıkça son verilir.

Başarısız olanlara yeni bir sınav hakkı tanınmaz; talep ederlerse Bakanlığın merkez veya taşra teşkilatında genel idare hizmetleri sınıfındaki bir kadroya atanabilirler. Kanun ayrıca yardımcılık süresini tamamlamadan ayrılanlar için yapılan ödemelerin geri alınmasını öngörür; ayrılmayı düşünüyorsanız bu yükümlülüğü 10. maddeden okuyun.

Atama derecesi ve kıdem

Kanun'un 9. maddesine göre yardımcıların atanacağı derece lisans, yüksek lisans ve doktora öğrenimine göre belirlenir; daha önce kamuda çalışanların kazanılmış hak dereceleri de dikkate alınır. 13. maddeye göre mesleğe kabul edilenler giriş derecelerine bir derece eklenerek atanır ve yardımcılıkta geçen süre kademe ilerlemesi ile derece yükselmesinde değerlendirilir. Meslekteki kıdem eşitliğinde ise yardımcılık sonu başarı puanı da sıralama ölçütleri arasındadır; yani yardımcılık dönemindeki performans, mesleğe girdikten sonra da izini taşır.

İlan nerede yayımlanır, nasıl hazırlanmalı?

Alım ilanını Adalet Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğü yayımlar; kadro sayısı, başvuru tarihleri, şartların hangi tarihe göre aranacağı ve sınav takvimi ilanda yazar. Başvurular ve sınav ücreti ödemesi ÖSYM üzerinden yapılır; avukatlık kontenjanında şartları taşıyanların listesi Bakanlığın sitesinde ayrıca ilan edilir. Son yıllarda ilanlar sonbaharda, yazılı sınav aralık ayında yapılmıştır; yine de takvimi her yıl ilandan teyit edin ve sitemizin başvuru takviminden izleyin. Başvuru penceresi kısa tutulur, geç başvuru günü ise daha yüksek ücretle sınırlı bir ek süre sağlar; ilanda yazan tarih dışında başvuru kabul edilmez. Kadro sayısı ve mülakata çağrılacak aday sayısı her dönem yeniden belirlendiği için eski yılların rakamlarına göre hesap yapmayın.

Hazırlıkta alan testlerinin ağırlığını unutmayın: puanın beşte dördü alan bilgisinden gelir. Ortak alan konuları her üç alım türünde ortaktır, bu yüzden anayasa, idare ve usul hukukuna erken başlamak birden fazla teste aynı anda hazırlanmanızı sağlar. Belge yükleme ve son başvuru tarihlerini kaçırmamak için başvuru kontrol listemizi kullanabilirsiniz. Hukuk mezunlarına yönelik diğer kamu ilanlarını hukuk bölümü sayfamızda, adliyelerdeki diğer kadroları adalet personeli ilanlarında takip edebilirsiniz.