Kamuda Sözlü Sınav (Mülakat): Hangi Alımlarda Yapılır, Nasıl Puanlanır, Nasıl Hazırlanılır?

"Mülakat var mı?" sorusu kamu ilanlarında en çok sorulan sorulardan biridir ve cevabı alım türüne göre değişir. KPSS ile yapılan merkezî yerleştirmelerde mülakat yoktur; uzman yardımcılığı, sınavlı 4/B alımları, sözleşmeli bilişim personeli ve kendi sınav yönetmeliği olan kurumların alımlarında ise sözlü sınav sıklıkla son ve belirleyici aşamadır. Aşağıda sözlü sınavın hangi alımlarda yapıldığını, komisyonun nasıl kurulduğunu, puanın hangi kriterlere göre verildiğini, kayıt ve itiraz kurallarını ve sınava nasıl hazırlanabileceğinizi mevzuata ve güncel ilanlara dayanarak anlatıyoruz.

Hangi alımlarda sözlü sınav var, hangilerinde yok?

Çerçeveyi 2002/3975 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan ve 2025'te de değiştirilen Kamu Görevlerine İlk Defa Atanacaklar İçin Yapılacak Sınavlar Hakkında Genel Yönetmelik çizer. Yönetmelik kadroları ikiye ayırır: özel yarışma sınavına tabi (A) grubu kadrolarda kurumlar kendi mevzuatlarına göre "yazılı ve/veya sözlü bölümlerden oluşan" bir giriş sınavı yapar ve bu sınava açıktan atama kontenjanının en fazla yirmi katı aday çağırabilir; ilanda sınavın yeri, zamanı, içeriği ve değerlendirme yöntemi duyurulur. (B) grubu kadrolarda ise yerleştirme KPSS puanıyla ÖSYM tarafından yapılır. ÖSYM'nin KPSS-2026/1 kılavuzu bu ikinci yolu açıkça yazar: yerleşen adaylar başka bir sınav veya mülakat yapılmaksızın yerleştikleri kadroya atanır.

Bunların dışında Genel Yönetmelik'e eklenen maddelerle bazı unvanlarda (ör. orman muhafaza memuru, Türkiye Adalet Akademisi koruma ve güvenlik görevlisi) KPSS sırasına göre belirli katta aday çağrılıp sözlü ve/veya uygulamalı sınavla atama yapılması öngörülmüştür. Polis, öğretmen ya da belediye alımları gibi kendi yönetmeliği olan alımlarda kriter ve eşikler o yönetmelikte yazar.

Sınavlı 4/B alımlarının kuralları da değişebilir; bu yüzden ilanın dayanak cümlesini her seferinde okuyun. Örneğin 1 Ekim 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 11833 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, Dışişleri Bakanlığının sözleşmeli koruma ve güvenlik görevlisi alımında adayların KPSS (B) grubu puan sırasıyla pozisyon sayısının en fazla üç katı kadar çağrılmasını ve Bakanlığın belirleyeceği usulle yazılı ve/veya sözlü ya da uygulamalı sınav yapılmasını öngördü; mütercim-tercüman ve dışişleri hukuk uzmanı pozisyonları için de Bakanlığın usul ve esaslarına göre yazılı ve sözlü sınav yolunu açtı.

Kriterler nereden gelir?

Genel Yönetmelik sözlü sınavın puanlama kriterlerini tek tek saymaz; bunu kanun ya da kurumun kendi sınav yönetmeliği belirler. Kriterleri ve puanlarını kanun düzeyinde tek tek sayan düzenleme, uzman yardımcılığı için 657 sayılı Kanun'un ek 41. maddesidir; aynı altı kriter KGK ve Strateji ve Bütçe Başkanlığı gibi kendi mevzuatıyla alım yapan kurumların ilanlarında da kullanıldı. Aynı madde giriş sınavına çağrılacak toplam aday sayısını da kadro sayısının yirmi katıyla sınırlar. Kriterler hangi metinden gelirse gelsin, sözlü sınav Anayasa'nın 70. maddesindeki ilkeye bağlıdır: her Türk kamu hizmetine girme hakkına sahiptir ve hizmete alınmada görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayırım gözetilemez. Bu yüzden komisyonun puanı, ilanda açıklanan kriterlere ve görevin niteliklerine dayanmak zorundadır; ilanın "değerlendirme" bölümü de sınava hazırlığın ilk kaynağıdır. Resmî Gazete ilanlarında bu bölümü bulmak için Resmî Gazete ilanı nasıl okunur rehberine bakabilirsiniz.

Komisyon: kimler puan verir?

Sözlü sınavı bir komisyon yapar ve her üye ayrı puan verir. Sınavlı 4/B alımlarında Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar'ın ek 2. maddesi beş kişilik bir komisyon öngörür: atamaya yetkili amir ya da görevlendireceği bir birim amiri başkanlığında, personel biriminin amiri ve yetkili amirin belirleyeceği üç üye. Personel birimi amiri dışındaki üyelerin öğrenim düzeyi adaylardan aranan düzeyden düşük olamaz; eşi, üçüncü dereceye kadar kan ya da ikinci dereceye kadar kayın hısımı aday olan üye o adayın sınavına katılamaz. Uzman yardımcılığında komisyonun oluşumu kurumun yönetmeliğinde düzenlenir; puan, komisyon başkanı ve üyelerinin verdiği puanların ortalamasıdır.

Değerlendirme kriterleri ve puanlar

657 sayılı Kanun'un ek 41. maddesine göre uzman yardımcılığı sözlü sınavında adaylar altı yönden, 100 tam puan üzerinden değerlendirilir. ÖSYM'nin Kasım 2025 ve Ticaret Bakanlığının 2025 uzman yardımcılığı ilanları aynı dağılımı kullandı:

Başarılı sayılmak için komisyon başkanı ve üyelerinin verdiği puanların aritmetik ortalamasının en az 70 olması gerekir. İncelediğimiz KGK, Ticaret Bakanlığı ve Strateji ve Bütçe Başkanlığı ilanlarında nihai başarı puanı yazılı ve sözlü puanların aritmetik ortalamasıydı. Ortalama alındığında sözlü sınavın ağırlığı yazılıya eşittir: yazılıdan 85, sözlüden 72 alan adayın başarı puanı 78,5 olurken yazılıdan 75, sözlüden 90 alan aday 82,5 ile öne geçer. Yazılıda yüksek puan almak sözlüye hazırlanmayı gereksiz kılmaz. Başarı puanına göre kadro sayısı kadar asil, kadro sayısının yarısını geçmeyecek kadar yedek belirlenir; ÖSYM'nin 2025 ilanında tek sayılı yedek kontenjanı bir üst sayıya yuvarlandı. Eşitlik hâlinde öncelik ilanda yazar; KGK ilanında önce yazılı puanı, sonra KPSS puanı yüksek olan öne geçti.

Diğer alımlarda ağırlıklar farklı olabilir. Savunma Sanayii Başkanlığının 2026 bilişim ilanında sözlü puanın yüzde 85'i teknik bilgi ve uygulama düzeyine, yüzde 15'i kavrama, ifade ve muhakeme gücüne ayrıldı. Bilişim alımlarındaki sınav biçimlerini sözleşmeli bilişim personeli rehberinde karşılaştırdık.

Kriterleri hazırlığa çevirmek

Altı kriterin her biri ayrı puanlandığı için hazırlığı da kriter kriter planlamak mantıklıdır:

• Bilgi düzeyi (50): Ölçülen şey ilanda sayılan konulardır. Her başlık için tanımı, dayanağı (kanun ve madde) ve bir uygulama örneğini söyleyebilecek düzeye gelin; ezber cümle yerine "ne, neden, nasıl" sırası kurun.
• Kavrama, ifade ve muhakeme (10): Soruyu kendi cümlenizle tekrar edip önce kısa cevabı, sonra gerekçeyi verin. Bilmediğiniz bir ayrıntıda bildiğiniz genel kuraldan yola çıkarak akıl yürütmek de bu kriterde değerlendirilir.
• Liyakat, temsil, davranış ve tepkiler (10): Kurumu temsil edeceğiniz durumları (vatandaşla, başka kurumla, basınla iletişim) düşünün; zor bir soruda sakin ve saygılı kalmak bu kriterin parçasıdır.
• Özgüven, ikna ve inandırıcılık (10): Görüş bildirdiğiniz sorularda tek bir gerekçe yerine iki somut dayanak gösterin; deneyiminizden örnek verin.
• Genel yetenek ve genel kültür (10): Türkiye'nin idari yapısı, temel anayasal kurumlar ve kurumun alanındaki güncel gelişmeler en olası başlıklardır.
• Bilimsel ve teknolojik gelişmeler (10): Kurumun hizmetlerinde kullanılan dijital uygulamaları ve alanınızdaki yenilikleri bir iki örnekle anlatabilmelisiniz.

Tutanak ve kayıt altına alma

Ek 41. madde, sözlü sınavda verilen puanların ayrı ayrı tutanağa geçirilmesini ister ve sözlü sınavla ilgili başka herhangi bir kayıt sistemi kullanılmayacağını hükme bağlar. Ticaret Bakanlığının 2025 ilanı da bu cümleyi tekrarladı. Yani uzman yardımcılığı mülakatlarında ses ya da görüntü kaydı beklemeyin; denetimin dayanağı, verilen puanların ayrı ayrı yazıldığı tutanaktır.

Diğer alımlarda kayıt konusunda tek tip bir kural yoktur; kurumun sınav yönetmeliği ve ilan belirleyicidir. İlanda bu konuda hüküm yoksa, sınav sonrasında aklınızda kalan soruları ve süreyi kısa notlarla kendiniz kaydedin; itiraz ederken neyi itiraz konusu yaptığınızı somutlaştırmak için işinize yarar.

Sonuçların ilanı, itiraz ve dava

İncelediğimiz ilanlarda sonuçlar kurumun internet sitesinde ya da Kariyer Kapısı'nda ilan edildi; KGK ve Strateji ve Bütçe Başkanlığı kazananlara ayrıca yazılı bildirim yapılacağını, Ticaret Bakanlığı yapılmayacağını yazdı. İtiraz süresi ve mercii de ilana bağlıdır:

• ÖSYM (2025 uzman yardımcılığı): Sonuçların duyurulmasından itibaren yedi gün içinde komisyona yazılı itiraz; komisyon en fazla yedi günde inceler ve sonucu adaya yazılı bildirir.
• KGK (2025): Yazılı ve sözlü sınav sonuçlarına yedi gün içinde yazılı itiraz; komisyon en geç beş iş gününde karar verir.
• Savunma Sanayii Başkanlığı (2026): Yazılı ve sözlü sınav sonuçlarına üç iş günü içinde itiraz.
• Strateji ve Bütçe Başkanlığı (2024 uzman yardımcılığı): Sınava katılma hakkı listesine üç iş günü, yazılı sınav sonuçlarına beş gün içinde dilekçeyle itiraz. İtiraz yalnızca sözlü sonuç için değil, önceki aşamaların listeleri için de ayrı sürelerle açık olabilir.

İtiraz, sonucun yargı yoluyla denetlenmesinin önünde bir engel değildir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'na göre idare mahkemelerinde dava açma süresi, özel kanunlarda ayrı süre gösterilmeyen hâllerde altmış gündür. Süreleri kaçırmamak için sonuç ilanının yayımlandığı günü not edin.

Hazırlık takvimi: adım adım

1. İlan günü: Sınav konularını, sözlüye kaç katı aday çağrılacağını, değerlendirme yöntemini, itiraz süresini ve sınav yerinin nereden duyurulacağını tek sayfalık bir nota çıkarın.
2. İlk hafta — kurumu tanıyın: Kurumun görev ve yetkilerini düzenleyen kanun ya da Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi hükümlerini, teşkilat yapısını ve başvurduğunuz birimin görevlerini okuyun. Kurumun internet sitesindeki stratejik plan ve faaliyet raporu, güncel öncelikleri görmenin kısa yoludur.
3. Sonraki haftalar — konu konu çalışın: İlandaki her başlık için tanım, dayanak madde ve bir örnekten oluşan kısa notlar hazırlayın; başvurduğunuz unvanın günlük işini, kullandığı mevzuatı ve araçları anlatabilecek düzeye gelin.
4. Sesli prova: Notlarınızı yazılı değil sesli tekrar edin; bir arkadaşınızın soru sormasını isteyin ya da kendinizi kaydedip dinleyin. Sözlü sınavda bilgi kadar onu düzgün aktarabilmek de puanlanır.
5. Kısa tanıtım: Öğreniminizi, deneyiminizi ve bu görevi neden istediğinizi bir dakikada anlatan, somut örnek içeren bir konuşma hazırlayın.
6. Sınavdan önceki gün: Fotoğraflı ve geçerli kimlik belgenizi hazırlayın; SPK ve Sayıştay ilanlarında olduğu gibi bazı kurumlar kimliği olmayan adayı sınava almaz. İlanda istenen belgelerin asıllarını da yanınıza alın.

Sınav günü ve sonrası

Sözlü sınavın yeri ve saati çoğu ilanda yalnızca kurumun internet sitesinden duyurulur; Sayıştay'ın 2026 bilişim ilanı bu duyurunun sınavdan en az yedi gün önce yapılacağını yazdı. Savunma Sanayii Başkanlığı ilanında olduğu gibi sınava katılmayan aday başarısız sayılır. Soruyu dinleyin, emin olmadığınız konuda bildiğinizi açıkça sınırlandırarak cevap verin; komisyon puanı her kriter için ayrı verdiğinden bilgi eksikliği, ifade ve tutum puanınızı da düşürmek zorunda değildir.

Sonuç ilanını ilk gün kontrol edin: asil listedeyseniz belge teslim ve göreve başlama süreleri kısa olabilir; yedek listedeyseniz yedeklerin hangi süre içinde kullanılacağını ilandan öğrenin. Başvuru öncesi genel kontrol için kamu ilanı başvuru kontrol listesi, uzman yardımcılığı sınavının yazılı aşaması için uzman yardımcılığı sınavı rehberi, merkezî yerleştirmenin işleyişi için KPSS merkezî yerleştirme rehberi işinize yarar.