Çarşı ve Mahalle Bekçisi Alımı: 7245 Sayılı Kanun'a Göre Şartlar, Sınavlar ve Eğitim

Çarşı ve mahalle bekçiliği, lise mezunlarının KPSS'ye girmeden kolluk görevine başlayabildiği nadir yollardan biridir. Mesleğin bugünkü çerçevesini 18 Haziran 2020'de yürürlüğe giren 7245 sayılı Çarşı ve Mahalle Bekçileri Kanunu çizer. Kanun, Anayasa Mahkemesinin 2023'te bazı hükümlerini iptal etmesinin ardından Kasım 2024'te 7533 sayılı Kanunla yeniden düzenlendi; giriş şartları ve sınav puanları artık doğrudan kanun metninde yazıyor. Uygulama ayrıntıları ise 17 Mart 2023'te yayımlanan ve 2026'da güncellenen Çarşı ve Mahalle Bekçiliğine Giriş ve Eğitim-Öğretim Yönetmeliği'ndedir. Aşağıda şartları, sınavları, eğitimi ve bekçinin yetkilerini bu metinlere dayanarak anlatıyoruz.

Bekçi kimdir, nerede çalışır?

Kanun'un 2. maddesine göre çarşı ve mahalle bekçileri, genel kolluk kuvvetlerine yardımcı olmak üzere Emniyet Genel Müdürlüğü ve Jandarma Genel Komutanlığı bünyesinde silahlı bir kolluk olarak istihdam edilir. Bekçiler memurdur: sınavı kazanıp sağlık şartlarını taşıyanlar İçişleri Bakanının onayıyla aday memur olarak atanır. Disiplin, ödül ve performans değerlendirmesinde, görev yaptıkları teşkilatın emniyet hizmetleri ya da jandarma personeline ilişkin hükümleri uygulanır. 7245 sayılı Kanun, uzun yıllar uygulanan 772 sayılı eski Çarşı ve Mahalle Bekçileri Kanunu'nu yürürlükten kaldırarak onun yerini aldı.

Emniyet ve Jandarma alımları aynı şartlara tabidir, ama usulleri ayrıdır. Yönetmeliğin üçüncü bölümüne göre Emniyet'in başvuruları Polis Akademisi Başkanlığının internet sistemi üzerinden alınır, sınav komisyonları rütbeli personel ve öğretim elemanlarından kurulur, atamalar il emniyet müdürlükleri üzerinden yapılır. Dördüncü bölüme göre Jandarma'nın başvuruları Genel Komutanlığın personel temin sistemiyle alınır, komisyonları Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi oluşturur ve atamalar temin merkezi aracılığıyla il jandarma komutanlıklarına yapılır.

Bekçilik il esaslı bir meslektir. Başvuru belirli bir il için yapılır, sıralama listeleri her il için ayrı düzenlenir ve yönetmeliğe göre bekçilerin ilk atandıkları il sınırları içinde görev yapmaları esastır. Başka bir ilde yaşamak istiyorsanız bunu başvuru anında hesaba katın.

Başvuru şartları (7245 sayılı Kanun md. 3)

Kanun'un ilk hâlinde öğrenim, yaş ve sağlık gibi özel şartlar ile giriş sınavının usulü büyük ölçüde Bakanlık yönetmeliğine bırakılmıştı. Anayasa Mahkemesi 22 Mart 2023 tarihli kararında (K.2023/53) temel hak ve özgürlükleri ilgilendiren bu konuların kanunda çerçevelenmesi gerektiği gerekçesiyle ilgili ibareleri iptal etti. Bunun üzerine şartlar ve sınav barajları 7533 sayılı Kanun'la doğrudan kanun metnine yazıldı; yönetmeliğin 5. maddesi de 9 Nisan 2026'da değiştirildi. Güncel metne göre bekçiliğe alınacaklarda şunlar aranır:

• Türk vatandaşı olmak.
• Son başvuru tarihi itibarıyla en az lise veya dengi okul mezunu olmak.
• Erkek adaylar için son başvuru tarihi itibarıyla askerlik ödevini bitirmiş olmak.
• Sınavın yapıldığı yılın 1 Ocak tarihi itibarıyla 18 yaşını tamamlamış ve 31 yaşından gün almamış olmak; 18 yaşından sonra yaş düzeltmesi yaptıranlarda düzeltme öncesi yaş esas alınır.
• TCK'nın 53. maddesindeki süreler geçmiş olsa bile kasten işlenen bir suçtan bir yıl veya daha fazla hapis cezasına mahkûm olmamak; affa uğramış olsa bile maddede sayılan suçlardan (devletin güvenliğine karşı suçlar, zimmet, rüşvet, dolandırıcılık, uyuşturucu ticareti, cinsel suçlar gibi) mahkûmiyeti veya hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı bulunmamak.
• Kamu haklarından yoksun bırakılmamış olmak; silah taşımaya ve silahlı görev yapmaya engel bulunmamak.
• İlgili mevzuattaki sağlık şartlarını taşımak.
• Sağlık nedeni dışında askerî okullardan, emniyet, jandarma veya sahil güvenlik eğitim kurumlarından çıkarılmamış; bu teşkilatlarda görevliyken kusuru nedeniyle ilişiği kesilmemiş olmak.
• Başvuru tarihinde bir siyasi partiye veya yan kuruluşuna üye olmamak.
• Son başvuru tarihi itibarıyla başvurulan ilde son bir yıldır yerleşik olmak.

Yaş ifadesine dikkat edin: kanun "31 yaşını doldurmamış" değil, "31 yaşından gün almamış" der. İlan bu sınırı doğum tarihleriyle somutlaştırır; sınırda olan adaylar ilandaki tarih aralığını esas almalıdır. Benzer ifadelerin nasıl yorumlandığını yaş sınırı rehberimizde anlattık.

Boy, VKİ ve sağlık şartları

Kanun boy için bir rakam koymaz; sağlık şartlarını ilgili mevzuata bırakır. Yönetmeliğin 10. maddesine göre adaylar önce ön sağlık kontrolünden geçer ve bu kontrolde Sağlık Şartları Yönetmeliği'nde belirtilen boy, kilo ve beden kitle indeksi yeterliliği aranır. Somut değerleri ilanlar açıklar: Polis Akademisinin 2023/1 dönemi ilanında erkek adaylar için en az 167 cm boy ve 18 ile 27 arasında (ikisi dahil) VKİ istendi. O dönemin alımı yalnızca erkek adaylara açıktı; kadın kontenjanı olup olmadığı ve geçerli değerler her ilanda ayrıca belirtilir.

Ön sağlık kontrolünü geçmek kesin sağlık uygunluğu anlamına gelmez. Sınavları kazanan adaylar ayrıca sağlık kurulu raporu alır; atama, raporun ve güvenlik soruşturmasının olumlu sonuçlanmasına bağlıdır.

KPSS gerekiyor mu?

Hayır. 7245 sayılı Kanun bekçiliğe girişi KPSS puanına değil, kendi giriş sınavına bağlar. Sınavı Emniyet için Polis Akademisi Başkanlığı, Jandarma için Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi Başkanlığı yapar; Kanun yazılı sınavın ÖSYM'ye veya Millî Eğitim Bakanlığına yaptırılabileceğini de öngörür. KPSS'ye girmemiş ya da puanı düşük kalmış bir lise mezunu için bu önemli bir avantajdır; ancak yazılı sınav barajı, fiziki sınav ve ağırlığı yüksek mülakat nedeniyle rekabet yine de gerçektir. KPSS istemeyen diğer kamu alımlarını KPSS'siz kamu alımları rehberinde derledik.

Sınav aşamaları ve puanlama

Barajlar ve ağırlıklar Kanun'un 3. maddesinde yazılıdır. Yönetmeliğe göre yazılı sınavda başarılı sayılanlar arasından il ve ilçe kontenjanının on katına kadar aday sonraki aşamaya çağrılır. Mülakatta aday, sorunun yazılı olduğu bir kart çeker, düşünüp sunum yapar; komisyon ek sorular sorabilir. Puanlar eşitse sırasıyla yazılı sınav puanı, fiziki yeterlilik puanı ve mülakat puanı yüksek olan, hepsi eşitse daha genç aday öne geçer.

Yazılı sınavın soruları soru hazırlama komisyonunca hazırlanır ve soru denetleme komisyonunca seçilir; kopya çeken ya da buna teşebbüs eden adayın sınavı geçersiz sayılır. Genel kültür ve genel yetenek kapsamı, KPSS'nin genel yetenek ve genel kültür testlerine benzer bir hazırlık gerektirir; ancak barajı 50 olan bu sınav tek başına sıralamayı belirlemez, yalnızca dörtte bir ağırlık taşır. Fiziki yeterlilik sınavında hız süreleri, sınav yerindekilerin görebileceği sayaçlarla izlenir.

Mülakat sıralamanın yarısını belirlediği için en kritik aşamadır. Kart usulü sözlü sınava nasıl hazırlanılacağını kamuda sözlü sınav ve mülakat rehberinde anlattık.

Sonuç, atama, adaylık ve eğitim

Her il için asıl adaylar ve asıl sayısı kadar yedek adaydan oluşan ayrı listeler ilan edilir. Yönetmeliğe göre asıl adaylar, ilan tarihinden itibaren on beş iş günü içinde istihdam edilecekleri il birimine başvurmak zorundadır; gelmeyen ya da şartları kaybeden adayın yerine yedek çağrılır. Sağlık kurulu raporu ve güvenlik soruşturması olumlu sonuçlananlar aday memur olarak atanır. Yönetmelik, atanan adayların Devlet Memurları Kanunu'nda öngörülen süre içinde göreve başlamasını şart koşar; süresinde göreve başlamayan adayın ataması geçerliliğini yitirir ve yerine yedek listeden aday çağrılabilir. Soruşturma sürecini güvenlik soruşturması rehberinde anlattık.

Kanun'un 4. maddesine göre adaylık süresi bir yıldan az, iki yıldan fazla olamaz ve bu süre içinde en az üç ay temel ve hazırlayıcı eğitim verilir. Emniyet bekçileri Polis Akademisine bağlı eğitim kurumunda, jandarma bekçileri jandarma eğitim merkezlerinde eğitilir. Yönetmeliğe göre her ders sınavında 60 puan başarı sayılır, altında kalana bir hak daha tanınır; eğitim devresinde başarısız olanların memuriyetle ilişiği Bakan onayıyla kesilir. Kanun ayrıca eğitimde başarısız olan, bekçilikle bağdaşmayan tutum sergileyen, göreve devamsızlık yapan veya aylıktan kesme ya da kademe ilerlemesinin durdurulması cezası alan adayların ilişiğinin kesilebileceğini düzenler. Adaylık döneminin genel kurallarını aday memurluk rehberinde bulabilirsiniz.

Görev, yetki ve çalışma düzeni

Kanun bekçinin görevlerini halka yardım (md. 5), önleyici ve koruyucu görevler (md. 6), durdurma ve kimlik sorma (md. 7), adli görevler (md. 8) ve genel kolluğa yardım (md. 10) başlıklarında sayar. Anayasa Mahkemesi 2023 kararında 6. maddedeki bazı bentleri belirsizlik ve toplantı hakkı gerekçesiyle iptal etmiş; 7533 sayılı Kanun 6. ve 7. maddeleri yeniden düzenlemiştir. Güncel metne göre:

• Durdurma ve kimlik sorma: Suçun önlenmesi, faillerin tespiti veya can ve mal güvenliğine yönelik tehlikenin önlenmesi için, makul sebep varsa kişi ve araç durdurulabilir; bekçi önce kendi kimliğini gösterir. Durdurma süresi amacıyla sınırlıdır.
• Yoklama: Kişinin üzerinde silah olduğuna dair makul şüphe varsa yalnızca dıştan elle yoklama yapılabilir; üst araması ve araç araması yapılamaz.
• Adli görev: Suçüstü hâlinde şüpheliyi yakalamak, delilleri korumak, tanıkların kimliğini tespit etmek ve yakalananı genel kolluğa teslim etmek.
• Zor ve silah kullanma: 2559 sayılı Polis Vazife ve Selahiyet Kanunu'nun 16. maddesindeki yetkiler.
• Sınır: Bekçiye kolluk görevi dışında görev verilemez (md. 11).

Kanun'un 12. maddesine göre haftalık çalışma süresi 40 saattir; personel yetersizliği veya güvenlik ihtiyacı hâlinde valinin onayıyla haftada 56 saate kadar çıkarılabilir ve fazla süre sonradan dinlenmeye eklenir. Görev esas olarak gün batımından gün doğumuna kadar yapılır; afet ve salgın gibi olağanüstü durumlarda Bakan onayıyla bu saatler dışında da çalıştırılabilir. Kanun'un 14. maddesi çalışma usulü, hizmet içi eğitim, kıyafet ve teçhizatı Bakanlık yönetmeliğine bırakır; bu konuları düzenleyen Çarşı ve Mahalle Bekçilerinin Çalışma Usul ve Esasları ile Kıyafetlerine Dair Yönetmelik 5 Nisan 2023'te yayımlandı.

Başvuru süreci adım adım

1. İlanı takip edin: Emniyet'in bekçi alımları Polis Akademisi Başkanlığınca pa.edu.tr üzerinden, Jandarma'nın alımları JSGA'nın personel temin sistemi üzerinden duyurulur. İlanda il bazında kontenjan ve doğum tarihi aralığı yer alır.
2. İl seçin: Yalnızca son bir yıldır yerleşik olduğunuz ile başvurabilirsiniz; ikametgâh kaydınızı kontrol edin.
3. Başvuru ve ücret: Başvuru e-Devlet şifresiyle internetten yapılır; ilanda belirtilen sınav ücreti yatırılır. Şehit ve vazife malulü yakınları ücretten muaftır.
4. Sınavlar: Ön sağlık kontrolü, yazılı sınav, fiziki yeterlilik ve mülakat ilandaki takvime göre yapılır.
5. Sonuç ve il birimine başvuru: Asıl listeye girerseniz on beş iş günü içinde il birimine başvurun.
6. Rapor ve soruşturma: Sağlık kurulu raporu ve güvenlik soruşturması tamamlanınca aday memur olarak atanır, temel eğitime çağrılırsınız.

Başvuruyu geçersiz kılan sık hatalar: Şartların çoğu "son başvuru tarihi itibarıyla" aranır. Askerliğini o tarihten sonra bitirecek erkek aday, lise diplomasını o tarihe kadar alamayacak aday ve başvurduğu ildeki yerleşim kaydı bir yılı doldurmamış aday başvuru yapamaz. Siyasi parti üyeliği başvuru tarihinde sona ermiş olmalıdır; üyelik durumunuzu e-Devlet'ten kontrol edin. Kanunda sayılan suçlarda hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı da engel sayılır. Son olarak VKİ'nizi önceden hesaplayın: ön sağlık kontrolünde elenen aday yazılı sınavda ne kadar yüksek puan alırsa alsın sonraki aşamalara geçemez.

Güvenlik ve koruma alanındaki güncel kamu ilanlarını sitemizin güvenlik görevlisi ilanları sayfasında izleyebilirsiniz.