Aday Memurluk Dönemi ve Asalet Tasdiki: Eğitimler, Süreler, İlişik Kesme ve İzinler (657 md. 54-58)

KPSS ile yerleşip atama emrinizi aldıktan ve göreve başladıktan sonra memur olursunuz; ancak hukuken henüz "aday memur"sunuz. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 54 ile 58. maddeleri, memurluğa girişin bir yetiştirme ve deneme dönemiyle başlamasını öngörür. Bu dönemde eğitimlere katılır, staj yapar, sınavlara girersiniz; dönem sonunda başarılı bulunursanız asaletiniz tasdik edilir ve asli memur olursunuz. Aşağıda adaylık süresinin kurallarını, 2026'da yenilenen eğitim yönetmeliğindeki süreleri, ilişik kesme sebeplerini, izin ve istifa durumlarını adım adım anlatıyoruz. Göreve başlamadan önceki belge ve süre aşamalarını ise atama süreci rehberinde bulabilirsiniz.

Adaylık nedir, ne kadar sürer? (657 md. 54)

Kanun'un 54. maddesine göre sınavı kazanarak memurluğa girmek isteyenler, kurumlarınca önce memur adayı olarak atanır. Aday olarak atanan memurun adaylık süresi bir yıldan az, iki yıldan çok olamaz. Süreyi bu aralıkta kurum belirler; uygulamada kurumların çoğu eğitimler ve staj tamamlandıktan sonra bir yılın dolmasını bekleyerek asalet tasdikini yapar. Üst sınır ise kesindir: iki yıl dolduğunda kurumun ya asaletinizi tasdik etmesi ya da Kanun'daki sebeplerden biriyle ilişiğinizi kesmesi gerekir.

Aynı madde bir de yasak getirir: adaylık süresi içinde aday memurun başka kurumlara nakli yapılamaz. Asaletiniz tasdik edilmeden muvafakatla başka bir kuruma geçemezsiniz. Kurum içinde yer değişikliği bu yasağın kapsamında değildir; kurumun kendi atama ve yer değiştirme yönetmeliğine göre değerlendirilir. Adaylıkta yeni bir KPSS yerleştirmesiyle başka kuruma gitmek isteyenler naklen değil, ancak mevcut görevden ayrılıp yeniden atanma yoluyla gidebilir; bunun bekleme süresini ve risklerini aşağıda ele alıyoruz.

Üç aşamalı eğitim: temel eğitim, hazırlayıcı eğitim ve staj (md. 55)

55. madde, aday memurların önce bütün memurların ortak nitelikleriyle ilgili temel eğitime, sonra sınıflarıyla ilgili hazırlayıcı eğitime ve staja tabi tutulmasını ve asli memurluğa atanabilmek için bunlarda başarılı olmasını şart koşar. Eğitim süreleri, programları ve değerlendirme esasları yönetmelikle belirlenir. Bu alanı uzun yıllar 1983 tarihli Aday Memurların Yetiştirilmelerine İlişkin Genel Yönetmelik düzenledi. 19 Mart 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Memurların Yetiştirilmeleri ve Eğitimleri Hakkında Genel Yönetmelik (Karar Sayısı: 11105) aday memur eğitimlerini yeniden düzenledi. Yeni yönetmelikteki süreler şöyledir:

Yönetmelik, üç aşamanın birbirini izleyen sırayla uygulanacağını ve eğitimi başarıyla tamamlayamayan aday memurların asli memurluğa atanamayacağını açıkça belirtir. Sınavların yapılması ve değerlendirilmesi ile sonuçlara yapılan itirazların karara bağlanması, kurumda oluşturulan eğitim komisyonunun görevidir. Başarı puanı, sınav usulü ve tekrar hakkı gibi ayrıntılar yönetmelikte ve kurumunuzun eğitim programında düzenlenir; eğitimin başında bu programı isteyin ve itiraz süresini not edin. Hazırlayıcı eğitimin üst sınırının eski yönetmelikteki üç aydan altı aya çıkarılmış olması, özellikle teknik ve sağlık sınıflarında eğitimin daha uzun sürebileceği anlamına gelir.

Başarısızlık, disiplin ve devamsızlık: ilişik kesme (md. 56-57)

56. madde, adaylık süresi içinde temel ve hazırlayıcı eğitim ile staj devrelerinin herhangi birinde başarısız olanlar ile hâl ve hareketlerinde memuriyetle bağdaşmayacak durumları ya da göreve devamsızlıkları tespit edilenlerin, disiplin amirinin teklifi ve atamaya yetkili amirin onayıyla ilişiklerinin kesileceğini düzenler. 57. madde, adaylık süresi içinde aylıktan kesme veya kademe ilerlemesinin durdurulması cezası alanların ilişiğinin de aynı usulle kesileceğini ekler. Kanun'un en ağır sonucu yine bu maddededir: adaylık devresi içinde veya sonunda bu hükümlere göre ilişiği kesilenler, sağlık nedenleri hariç, üç yıl süreyle Devlet memurluğuna alınmaz.

Bu üç yıllık yasak, kendi isteğiyle çekilen memurlar için öngörülen altı aylık bekleme süresinden çok daha ağırdır. Asli memurlara uygulanan disiplin cezaları adaylar için de geçerlidir, ancak sonuçları farklıdır: asli memur için aylıktan kesme bir cezayken, aday memur için ilişik kesme sebebidir. Devamsızlık konusunda da hatırlatalım: mazeretsiz ve izinsiz göreve gelmeme hem 56. madde kapsamında ilişik kesmeye hem de kesintisiz on güne ulaşırsa 94. maddeye göre çekilmiş sayılmaya yol açar.

Asalet tasdiki: asli memurluğa geçiş (md. 58)

58. maddeye göre adaylık devresi içinde eğitimde başarılı olan adaylar, disiplin amirlerinin teklifi ve atamaya yetkili amirin onayıyla, onay tarihinden geçerli olmak üzere asli memurluğa atanır. Asli memurluğa geçme tarihi adaylık süresinin sonunu, yani en çok iki yılı geçemez. Uygulamada buna "asalet tasdiki" ya da "asaletin onaylanması" denir; kurum, onay yazısını özlük dosyanıza işler ve size tebliğ eder.

Asalet tasdiki tek başına derece veya kademe kazandırmaz. 159. madde, adaylık süresi sonunda asıl memurluğa atananların adaylıkta geçirdikleri sürelerin kademe ilerlemesinde ve derece yükselmesinde değerlendirileceğini söyler; aday olarak geçirdiğiniz süre kaybolmaz, kıdeminize sayılır. Kademe ilerlemesi için 64. maddedeki genel şart, bulunduğunuz kademede en az bir yıl çalışmış olmaktır; uygulamada aday memurlar da bir yılı doldurduklarında kademe ilerlemesinden yararlanır. Göreve başladığınız derece ve kademe ise 36. maddede öğrenim durumuna göre belirlenir ve asalet tasdikiyle değişmez.

Adaylık döneminde izinler

En sık sorulan konu yıllık izindir. 102. maddeye göre yıllık izin süresi, hizmeti bir yıldan on yıla kadar olanlar için yirmi, on yıldan fazla olanlar için otuz gündür. Madde "bir yıldan" başladığı için bir yıllık hizmeti dolmayan memurun yıllık izin hakkı doğmaz; aday memurların çoğu ilk yılında bu nedenle yıllık izin kullanamaz. Daha önce kamuda başka bir statüde geçen hizmetlerin bu sürenin hesabında dikkate alınıp alınmayacağını kurumunuzun personel birimine sorun; uygulama tebliğlerle yönlendirilir.

Yıllık izin dışındaki izinler adaylar için de açıktır: 104. maddedeki mazeret izinleri (doğum, evlilik, ölüm gibi), 105. maddedeki hastalık ve refakat izni ve 108. maddedeki aylıksız izinlerin hizmet süresi şartı aramayan türleri adaylıkta da kullanılabilir. Ancak eğitim ve staj döneminde uzun süreli izin, eğitimi tamamlayamamanıza ve adaylık süresinin uzamasına yol açabilir; izin planınızı eğitim takvimine göre yapın. Muvazzaf askerliğe ayrılan memurlar ise 108. maddeye göre görev yerleri saklı kalmak üzere aylıksız izinli sayılır; adaylıkta askere gidenlerin eğitimlerinin nasıl tamamlanacağını kurum belirler.

Adaylıkta istifa: bekleme süresi ve yeniden başlama

Aday memur da 94. maddedeki usulle, kuruma yazılı başvurarak memurluktan çekilebilir. Çekilme isteğini veren memur, yerine atanan kişi gelene ya da istek kabul edilene kadar görevine devam eder; yerine atanan bir ay içinde gelmez veya vekil atanmazsa üstüne haber vererek görevi bırakabilir. Usulüne uygun çekilenler 97. maddeye göre altı ay geçmeden yeniden memurluğa alınmaz; usule uymadan ayrılanlar ve çekilmiş sayılanlar için bu süre bir yıldır. Adaylıkta başarısızlık nedeniyle ilişiği kesilenlere uygulanan üç yıllık yasakla karıştırmayın: kendi isteğiyle ayrılan adaya üç yıl değil, altı ay uygulanır.

Asaleti tasdik edilmeden ayrılanların yeniden atandıklarında adaylık işlemlerinin nasıl yürütüleceği, tamamlanan eğitimlerin sayılıp sayılmayacağı kurumun değerlendirmesine bağlıdır; ayrılmadan önce bunu yazılı olarak sorun. Yerleştirmeye esas KPSS puanıyla ikinci kez tercih yapamayacağınızı da unutmayın. Çekilme usulü, bekleme süreleri ve yeniden atanma kuralları için istifa ve yeniden atanma rehberine bakın.

4/B sözleşmeli personelde adaylık var mı?

Hayır. Adaylık, 657 sayılı Kanun'un 4/A maddesine göre memur kadrosuna atananlar için öngörülmüş bir kurumdur. 4/B sözleşmeli personel kadroya değil pozisyona alınır ve kurumla imzaladığı hizmet sözleşmesine göre çalışır; Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar'da temel ve hazırlayıcı eğitim, staj veya asalet tasdiki yoktur. Bunun yerine sözleşme dönemi ve sözleşmenin yenilenmesi vardır. Sözleşmeli personelin daha sonra memur kadrosuna geçmesi hâlinde adaylık hükümlerinin uygulanıp uygulanmayacağı, geçişi düzenleyen kanunda belirtilir. İki statü arasındaki diğer farklar için sözleşmeli ve kadrolu memur farkı rehberini okuyun.

Adaylık dönemi için pratik öneriler

1. Eğitim takvimini ve değerlendirme esaslarını ilk günlerde yazılı olarak isteyin; izin planınızı sınav tarihlerine göre yapın.
2. Devamsızlık konusunda sıfır tolerans ilkesiyle çalışın: izinsiz tek bir gün bile tutanakla belgelendiğinde 56. madde gündeme gelebilir.
3. Disiplin amirinizle açık iletişim kurun; aday memurun hâl ve hareketleriyle ilgili değerlendirme büyük ölçüde amirin kanaatine dayanır.
4. Staj dosyanızı, eğitim katılım belgelerinizi ve sınav sonuçlarınızı saklayın; asalet tasdiki öncesinde kurum bunları ister.
5. Asalet tasdiki onayının tarihini ve tebliğini özlük dosyanızda görün; başka kuruma nakil hakkı bu tarihten sonra doğar.

Genel şartları gözden geçirmek için 657 sayılı Kanun 48. madde rehberine, güncel kadro ilanları için kadrolu memur ilanları sayfasına göz atabilirsiniz.