Memurlukta İstifa (Çekilme), Çekilmiş Sayılma, Bekleme Süreleri ve Yeniden Atanma

Memurluktan ayrılmak, bir iş sözleşmesini feshetmeye benzemez. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu "istifa" sözcüğünü kullanmaz; buna çekilme der ve çekilmenin usulünü, usule uymamanın sonuçlarını ve memurluğa dönüş kurallarını 92 ile 97. maddeler arasında düzenler. Yanlış zamanda ya da yanlış usulle verilen bir dilekçe, altı aylık bekleme süresini bir yıla çıkarabilir; bazı hâllerde memurluğa dönüş yolunu tamamen kapatır. Aşağıda bu maddeleri, KPSS ile yeniden yerleşme kurallarını ve 4/B sözleşmeli personel için geçerli farklı rejimi anlatıyoruz.

Çekilme nasıl yapılır? (657 md. 94)

94. maddeye göre Devlet memuru, bağlı olduğu kuruma yazılı olarak başvurmak suretiyle memurluktan çekilme isteğinde bulunabilir. Sözlü bildirim, e-posta ya da amire haber vermek bu şartı karşılamaz; dilekçenin kuruma kayıtlı olarak ulaşması gerekir. Dilekçeyi verdikten sonra iş bitmez: çekilmek isteyen memur, yerine atanan kişi gelene veya çekilme isteği kabul edilene kadar görevine devam eder. Yerine atanan kişi bir aya kadar gelmez veya yerine bir vekil atanmazsa, üstüne haber vererek görevini bırakabilir. Olağanüstü mazeretle çekilenler ise üstlerine haber vermek şartıyla bu bir aylık kayda tabi değildir.

Kural, kamu hizmetinin kesintiye uğramamasını amaçlar. Pratik sonucu şudur: dilekçeyi verdiğiniz gün görevi bırakamazsınız; kurum isteğinizi hemen kabul ederse o gün, etmezse en geç bir ayın sonunda ve mutlaka üstünüze haber vererek ayrılabilirsiniz. Kurumun kabul yazısını veya bir ayın dolduğunu gösteren belgeleri saklayın; yeniden atanmak istediğinizde hangi bekleme süresine tabi olduğunuz bu belgelerle belirlenir.

Çekilmiş sayılma: on gün kuralı

Aynı madde, dilekçe vermeden ayrılanları da düzenler. İzinsiz veya kurumca kabul edilen bir mazereti olmaksızın görevin terk edilmesi ve bu terkin kesintisiz on gün sürmesi hâlinde, yazılı başvuru şartı aranmaksızın çekilme isteğinde bulunulmuş sayılır. Uygulamada buna "müstafi sayılma" denir. Çekilmiş sayılan memurun bekleme süresi, usulüne uygun çekilenden daha uzundur ve disiplin hükümleri ayrıca saklıdır. Göreve gelemeyecek durumdaysanız sessiz kalmak yerine mazeretinizi belgeleyip kuruma yazılı olarak bildirin; on günlük süre dolmadan verilen bir mazeret dilekçesi ile verilmeyen dilekçe arasında bir yıllık fark vardır.

Devir-teslim ve olağanüstü hâller (md. 95-96)

95. madde, çekilen memurlardan devir ve teslimle yükümlü olanların bu işlemler bitene kadar görevlerini bırakamayacağını söyler; hangi görevlerde ne kadar devir-teslim süresi tanınacağı yönetmelikle belirlenir. Para, kıymetli evrak ve mal sorumluluğu taşıyan görevlerde bu yükümlülüğü ciddiye alın; devir-teslimi tamamlamadan ayrılmak üç yıllık yasağa yol açar.

96. madde ise olağanüstü hâl, seferberlik ve savaş hâllerinde veya genel hayata etkili afetlere uğrayan yerlerdeki memurların, çekilme istekleri kabul edilmedikçe ya da yerlerine atananlar gelip işe başlamadıkça görevlerini bırakamayacağını düzenler. Bu dönemlerde bir aylık süre kuralı işlemez; kabul yazısını veya yerinize atananın gelmesini beklemek zorunludur.

Bekleme süreleri (md. 97)

97. madde, çekilen ve çekilmiş sayılanların yeniden memurluğa alınabilmesi için geçmesi gereken süreleri, mali ve cezai sorumlulukları saklı kalmak üzere dört grupta sayar:

Süre, görevden ayrılış tarihinden itibaren hesaplanır ve hangi yolla dönerseniz dönün uygulanır; kurumun takdiriyle yeniden atanmak için de, yeni bir KPSS puanıyla yerleşmek için de bekleme süresinin dolmuş olması gerekir. Aday memurken başarısızlık veya disiplin nedeniyle ilişiği kesilenler için ise 57. maddedeki üç yıllık ayrı yasak geçerlidir; bu konuyu aday memurluk rehberinde anlattık.

Yeniden atanma: boş kadro ve kurum takdiri (md. 92-93)

92. maddeye göre, iki defadan fazla olmamak üzere memurluktan kendi istekleriyle çekilenler veya Kanun'a göre çekilmiş sayılanlardan tekrar memurluğa dönmek isteyenler; ayrıldıkları sınıfta boş kadro bulunmak ve o sınıfın niteliklerini taşımak şartıyla, ayrıldıkları tarihte almakta oldukları aylık derecesine eşit bir derecenin aynı kademesine veya 71. madde hükümlerine uyulmak suretiyle başka bir sınıfta eşit derecedeki kadrolara atanabilir. Bu yola uygulamada "açıktan atama" ya da "yeniden atama" denir ve üç özelliği vardır:

• KPSS gerekmez. Merkezî sınav ve yerleştirme, kamu görevlerine ilk defa atanacaklar için öngörülmüştür; daha önce memur olmuş kişinin yeniden atanması bu kapsamda değildir.
• Kurumun takdirindedir. Madde "atanabilirler" der, "atanır" demez. Boş kadrosu olsa bile kurum hizmet gereklerini öne sürerek talebi reddedebilir; red kararına karşı idari yargı yolu açıktır.
• Eski derece ve kademe esas alınır. Ayrıldığınız derece ve kademeye eşit bir kadrodan başlarsınız; arada memurluk dışında geçen süre kural olarak memuriyet kıdeminize eklenmez.

İki defa sınırı önemlidir: üçüncü kez çekilen kişi 92. maddeden yararlanamaz. Başvuru, dönmek istediğiniz kuruma yazılı dilekçeyle yapılır; kurumlar genellikle 48. maddedeki genel şartların sürdüğünü gösteren belgeleri ister ve yeniden atanacaklar hakkında arşiv araştırması yapılır. Emekli olduktan sonra memurluğa dönmek isteyenler için ise 93. madde ayrı bir düzenleme getirir; emeklilerin yeniden hizmete alınması, emekli aylığına ilişkin sosyal güvenlik kurallarıyla birlikte değerlendirilir ve kurum takdirine bağlıdır.

KPSS ile yeniden yerleşme mümkün mü?

Memurluktan ayrılan bir kişinin yeniden KPSS'ye girip tercih yapmasını engelleyen genel bir kural yoktur; ancak iki sınır vardır. Birincisi ÖSYM kılavuzundadır: merkezî yerleştirmeyle B grubu bir kadro veya pozisyona yerleştirilen adaylar, daha sonraki personel alımları için yerleştirmelerine esas alınan puanla başvuramaz. Yerleşip istifa ettiğiniz puan sizin için tükenmiştir; yeniden tercih yapmak için sonraki bir KPSS'ye girip yeni bir puan almanız gerekir. İkincisi 97. maddedeki bekleme süresidir: yeni puanla yerleşseniz bile süre dolmadan atamanız yapılamaz. Göreve hiç başlamadan vazgeçenler için ayrıca 63. madde vardır: atama emri tebliğ edilip süresinde göreve başlanmazsa atama iptal edilir ve bir yıl süreyle Devlet memuru olarak istihdam edilemezsiniz.

Yeni puanınızla hangi kadroların ulaşılabilir olduğunu görmek için nereye yerleşirim aracını kullanabilir, tercih kurallarını merkezî yerleştirme rehberinde okuyabilirsiniz.

4/B sözleşmeli personelde fesih ve bir yıl kuralı

Sözleşmeli personel memur değildir; çekilme ve bekleme süresi hükümleri ona uygulanmaz. Bunun yerine 657 sayılı Kanun'un 4/B fıkrası ve Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar'ın ek 1. maddesi geçerlidir: hizmet sözleşmesi esaslarına aykırı hareket ettiği için kurumunca sözleşmesi feshedilenler veya sözleşme dönemi içinde sözleşmeyi tek taraflı feshedenler, fesih tarihinden itibaren bir yıl geçmedikçe kamu kurum ve kuruluşlarının sözleşmeli personel pozisyonlarında yeniden istihdam edilemez. ÖSYM kılavuzu da bu kişilerin yeniden sözleşmeli pozisyon tercih edebilmek için bir yıllık bekleme süresini tamamlamış olması gerektiğini hatırlatır.

Esaslar'ın ek 1. maddesi bazı istisnalar sayar: kısmi zamanlı veya proje süresiyle sınırlı çalışanlar, Esaslar kapsamında unvan değişikliği yapanlar ve eş ya da sağlık durumu nedeniyle yer değişikliği isteyip maddede sayılan nedenlerle bu hakkı kullanamayanlar, sözleşmelerini tek taraflı feshetseler bile bir yıl şartına tabi tutulmadan yeniden istihdam edilebilir. Askerlik veya doğum nedeniyle sözleşmesi feshedilenlerin pozisyonu da saklı tutulur; belirli süreler içinde yazılı talepte bulunanlar kurumlarına yeniden alınır. Bir yıl kuralı yalnızca sözleşmeli pozisyonlar için geçerlidir; sözleşmeli personelin KPSS ile bir memur kadrosuna yerleşmesini engellemez. Fesih usulü, ihbar koşulu ve iş sonu tazminatı sözleşmenizde ve Esaslar'da yazar; statünün genel çerçevesini 4/B sözleşmeli personel rehberinde anlattık.

İstifanın hizmet süresi ve emekliliğe etkisi

Memurlukta geçirdiğiniz süre istifayla silinmez. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'na göre memur olarak geçen hizmetler sigortalılık kaydınızda kalır ve daha sonra işçi, esnaf veya yeniden memur olarak geçen hizmetlerle emeklilikte birlikte değerlendirilir. Ancak istifa anında emekli ikramiyesi, kıdem tazminatı veya benzeri bir ödeme yapılmaz; memurluk dönemine ait emeklilik hakları, emeklilik şartlarını tamamladığınızda ilgili mevzuata göre hesaplanır. Emeklilik planı yapıyorsanız ayrılmadan önce Sosyal Güvenlik Kurumu'ndan hizmet dökümünüzü alın ve ikramiye hakkınızın nasıl etkileneceğini sorun.

Adım adım: çekilme dilekçesi ve sonrası

1. Önce bekleme süresini ve yeniden atanmanın kurum takdirine bağlı olduğunu düşünün; geri dönüş garantili değildir.
2. Dilekçeyi "657 sayılı Kanun'un 94. maddesi uyarınca memurluktan çekilme isteği" başlığıyla, tarih ve imza içerecek şekilde yazın; ayrılmak istediğiniz tarihi belirtin ve evrak kaydından sayı alın.
3. Devir-teslimle yükümlüyseniz tutanakları tamamlayın; zimmetinizdeki malzeme ve belgeleri teslim edin.
4. Kurumun kabul yazısını bekleyin; yazı gelmezse bir ayın dolmasını ve yerinize kimsenin gelmediğini belgeleyip üstünüze yazılı haber vererek ayrılın.
5. İlişik kesme belgesi, hizmet belgesi ve son maaş bordronuzu alın; sağlık güvencenizin ne zaman sona ereceğini sorun.
6. Geri dönmeyi düşünüyorsanız 48. maddedeki genel şartları korumaya devam edin; adli sicil veya askerlik durumunuzdaki değişiklikler yeniden atanmayı engelleyebilir. Şartları 657 sayılı Kanun 48. madde rehberinde bulabilirsiniz.